Przemiany obywatelstwa we współczesnych demokracjach - wyzwania dla edukacji - Kazimierz Czerwiński (Jan Dlugosz University, 2014)
Kultura polityczna danego społeczeństwa przejawia się przede wszystkim w powszechnym uczestnictwie obywateli w procesach demokratycznych. Koncepcja tzw. kontrdemokracji na nowo deﬁniuje partycypację, bardziej w kategoriach krytycznego recenzowania poczynań władz niż bezpośredniego zaangażowania politycznego. Przemiany pojmowania istoty obywatelstwa mają różne przyczyny, m.in. nieusuwalność konﬂiktu w sferze publicznej oraz wszechobecność manipulacji. Konﬂikty mają przede wszystkim podłoże ekonomiczne, ale w sytuacji narastającej wielokulturowości również etniczne i religijne. Efektem manipulacji jest obecność w przestrzeni publicznej stereotypów i myślenia mitycznego. Kompetencje obywatelskie powinny w sobie zawierać m.in.: reﬂeksyjność, krytycyzm, tolerancję, umiejętność komunikowania, odporność na manipulację, umiejętność współpracy. Nowe trendy w pojmowaniu obywatelstwa nakazują na nowo stawiać pytania o znaczenie edukacji w kształtowaniu pożądanych kompetencji obywatelskich.