RUMPAKA KAWIH DINA KAWIH DEGUNG EMAS SANGGIAN MANG KOKO PIKEUN BAHAN PANGAJARAN DI SMA: Ulikan Struktural jeung Sémiotik - I Wahyudi Sofyan, - (2020)
Penelitian ini bertujuan untuk mengetahui dan mendeskripsikan struktur puisi dan unsur semiotik lirik kawih dalam Kawih Degung Emas karya Mang Koko, serta penerapannya sebagai bahan ajar di SMA. Metode yang digunakan dalam penelitian ini yaitu metode deskriptif-analitik dengan menggunakan teknik studi pustaka, dokumentasi, dan analisis teks. Data yang telah diperoleh selanjutnya diolah dengan teknik analisis unsur langsung. Adapun sumber data dalam penelitian ini adalah sepuluh judul kawih yang terdapat dalam album Kawih Degung Emas. Kajian dalam penelitian ini berfokus pada struktur puisi (citraan, musikalitas/wirahma dan purwakanti, suasana, tema, dan gaya bahasa), sedangkan unsur semiotik berfokus pada ikon, indeks, dan simbol. Berdasarkan hasil analisis struktur, diperoleh: (1) imaji visual, auditif, perasa, perabaan, dan penciuman; (2) purwakanti pangluyu, mindoan wekas, mindoan kawit, dan maduswara; (3) suasana sedih, bahagia, dan tentram; (4) téma kematian, cinta, dan cinta tanah air; dan (5) gaya bahasa perumpamaan (simile), metafora, pesonifikasi, epitet (kahanan), dan anafora. Dari hasil analisis semiotik diperoleh 28 ikon, 34 indeks, dan 39 simbol. Berdasarkan hasil penelitian pada sepuluh judul kawih yang dianalisis struktur dan unsur semiotiknya, dapat disimpulkan bahwa seluruhnya bisa dijadikan bahan ajar di SMA, khususnya dalam pembelajaran kawih. Kata kunci: kawih, struktur, semiotik, bahan pembelajaran This research was aims at knowing and describing the structure of the poetry and the semiotic elements of the lyrics in Mang Koko's Kawih Degung Emas as well as its application as teaching material in Senior High School. Method used in this research was descriptive-analytics using literature study techniques, documentation, and text analysis. The data obtained was processed by using direct elemental analysis techniques. The data sources of this research were taken from ten Kawih titles contained in the album Kawih Degung Emas. The study of this research focused on the structures of the poetry (imagery, musicality, assonance, ambience, theme, and style of language), whereas semiotic elements focused on icons, indexes, and symbols. According to the result of the analysis, the obtained results were: (1) visual images, auditive, sense, palpability, and smelling; (2) assonance of pangluyu, mindoan wekas, mindoan kawit, and maduswara; (3) sad ambience, charmed, and peace; (4) theme of death, love, and sense of national belonging, and (5) style of language: parable style, metaphor, personification, epithet, and anaphora. From the result of the semiotic analysis, it is obtained 28 icons, 34 indexes, and 39 symbols. According to this research of ten Kawih, the conclusions were that all of them can be applied as a teaching material in Senior High School, especially in Kawih lessons. Key words: kawih, structure, semiotic, material teaching Ieu panalungtikan miboga tujuan pikeun mikanyaho tur ngadéskripsikeun struktur rumpaka jeung unsur sémiotik rumpaka kawih dina Kawih Degung Emas sanggian Mang Koko, sarta larapna pikeun bahan pangajaran di SMA. Métode anu digunakeun dina ieu panalungtikan nyaéta métodé déskriptif-analitik kalawan ngagunakeun téknik studi pustaka, dokuméntasi, jeung analisis téks. Data anu geus kapanggih diolah ngagunakeun téknik analisis unsur langsung. Anapon sumber data dina ieu panalungtikan nyaéta sapuluh judul kawih nu aya dina album Kawih Degung Emas. Ulikan ieu panalungtikan téh museur kana struktur puisi (imaji, musikalitas/wirahma jeung purwakanti, suasana, téma, gaya basa), sedeng unsur sémiotikna museur kana ikon, indéks, jeung simbol. Dumasar analisis struktur, bisa dicindekkeun: (1) imaji anu kapanggih nyaéta imaji panénjo, pangrungu, pangrasa, pangraba, jeung pangambeu; (2) purwakanti nu kapanggih nyaéta purwakanti pangluyu, mindoan wekas, mindoan kawit, jeung maduswara; (3) suasana anu kapanggih nyaéta suasana sedih, suka bungah, jeung tingtrim; (4) téma anu kapanggih nyaéta téma pati, asih atawa cinta, jeung nyaah ka lemah cai; jeung (5) gaya basa anu kapanggih nyaéta gaya basa ngupamakeun (simile), métapora, mijalma, ébréhan, jeung anapora. Tina analisis sémiotik, kapanggih 28 ikon, 34 indéks, jeung 39 simbol. Tina hasil panalungtikan, sapuluh judul kawih anu dianalisis struktur jeung sémiotikna, bisa dijadikeun bahan pangajaran di SMA, hususna pangajaran kawih. Kecap galeuh: kawih, struktur, sémiotik, bahan pangajaran